خانۀ پدریِ ادارۀ میراث فرهنگی در انتظار صاحبخانۀ جدید

در کنار دو خانۀ قزوینی‌ها و کهکشانی باید از خانۀ ابطحی نیز نام برد که در خیابان ابن‌سینا و محله دردشت، در کوچه میرعلاالدین و کوچه حمام قاضی قرار دارد و در زمان ثبت در فهرست میراث ملی یعنی سال ۸۶، مسکونی و در تملک آقای هاشمی بوده است؛ ضمن اینکه پرونده ثبتی خانۀ ابطحی اشاره کرده که این خانه متعلق به مجموعه‌ای بزرگ بوده که در دوره‌های بعدی تفکیک شده‌اند.

خانه قزوینی‌ها که سال ۵۴ در فهرست میراث ملی به ثبت رسیده است، یک درِ ورودی اصلی در کوچه امام جمعه دارد که مورد استفاده نیست و با دالانی طویل به خانه مرتبط می‌شود. بعد از عبور از این دالان، در سمت راست به حیاط خلوت می‌رسیم که با راهرویی دو خم به حیاط خانه مربوط می‌شود. در انتهای راهرو نیز هشتی ساده، اما بسیار زیبایی دیده می‌شود که از سمت راست به حیاط اندرونی می‌رسد که قسمت اصلی این خانه است و با حیاط بزرگ و ساختمان‌هایی که در چهار طرفش قرار دارند بیش‌ترین فضای مجموعه را اشغال کرده است.

اما معماری و ظرافت خانۀ قزوینی‌ها نسبت به خانۀ کهکشانی بسیار چشمگیرتر است. جبهه شمالی خانۀ کهکشانی اصلی‌ترین فضای خانه است که به‌صورت یک تالار در قسمت میانی و دو اتاق سه‌دری در طرفین است.

ایسنا/اصفهان چهارماه است که خانۀ قزوینی‌ها به‌عنوان نخستین پایگاه اداره میراث فرهنگی استان اصفهان، تخلیه شده و به زودی به نهاد دیگری واگذار می‌شود.

خانۀ پدریِ ادارۀ میراث فرهنگی در انتظار صاحبخانۀ جدید

خانۀ پدریِ ادارۀ میراث فرهنگی در انتظار صاحبخانۀ جدید

او اضافه کرد: گزینه‌های دیگری نیز متقاضی هستند ازجمله شورای اسلامی شهر و مجموعه‌های فرهنگی متعددی که درتلاش هستند فعالیتی را در خانه قزوینی‌ها شروع کنند، ولی هنوز واگذاری صورت نگرفته است.

خانۀ پدریِ ادارۀ میراث فرهنگی در انتظار صاحبخانۀ جدید

این سند ثبتی اشاره کرده است که «سالن جبهه غربی خانه سالنی است بزرگ دارای دو شاه‌نشین با سقفی طاق و چشمه‌ای گچبری مقرنس ولی سقف شاه‌نشین‌ها فقط کمی گچبری دارد. در دوطرف اتاق، درهای منبت چوبی با شیشه‌های رنگی سالم به اتاق‌های نشیمن مجاور می‌پیوندد. ارسی سالن دارای ریزه‌کاری، منبت چوبی همراه با شیشه‌های کوچک رنگی است و کتیبه ارسی سالم و دارای ارزش زیادی است. سالن جبهۀ جنوبی دارای ارسی پنج دری شیشه الوان است. دورتادور اتاق آیینه‌کاری دیده می‌شود و درِ شاه‌نشین بالای سالن یک بخاری گچبری و آیینه‌کاری سالم وجود دارد. این سالن از دوطرف به اتاق‌های نشیمن می‌پیوندد که دارای اندک گچبری است و سقف این اتاق‌ها طاق و چشمه‌ای است.»

موسوی این موضوع را نیز تأیید کرد که ممکن است خانه قزوینی‌ها مانند خانۀ شیخ‌الاسلام به بخش خصوصی واگذار شود. او دراین‌باره گفت: با توجه به نامۀ وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی مبنی بر اینکه بناهای تاریخی که در اختیار اداره‌ کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان‌ها قرار دارد باید از طریق صندوق احیا واگذار شوند، لذا ممکن است که در مورد خانۀ قزوینی‌ها نیز از طریق این صندوق عمل شود، یعنی یکی از گزینه‌ها برای واگذاری این خانه، صندوق احیا است.

بخوان:  ویدیو / سرگردانی هزاران مسافر در فرودگاه‌های بریتانیا

خانۀ حاج حسن غفوری یکی از بناهای دورۀ محمدشاه و ناصرالدین شاه قاجار است که در ضلع جنوبی میدان شهشهان قرار دارد. مالک این خانه، تاجری بود که به علت تجارت با قزوین، به قزوینی شهرت داشت و لذا این خانه که تا اوایل دهۀ ۵۰ مسکونی بود به خانه قزوینی‌ها شهرت یافت در سال ۵۳ توسط دولت وقت، خریداری و بعد از مرمت در سال ۱۳۶۰ با نام دفتر فنی سازمان ملی حفاظت آثار باستانی استان اصفهان گشوده شد. ازاین‌رو به‌عنوان نخستین پایگاه اداره میراث فرهنگی استان اصفهان نیز شناخته می‌شود.

خانۀ کهکشانی

او درخصوص چراییِ تصمیم اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان برای واگذاری خانه قزوینی‌ها نیز توضیح داد: خانه قزوینی‌ها بخشی از مجموعۀ این اداره بود که باتوجه به متمرکز شدن این اداره در میدان انقلاب و خیابان ۲۲ بهمن، خانۀ قزوینی‌ها دیگر فضای اداری نیست و نیاز است که تغییر کاربری داده شده و دراختیار نهادهایی قرار بگیرد که قصد انجام فعالیت فرهنگی دارند.

خانۀ پدریِ ادارۀ میراث فرهنگی در انتظار صاحبخانۀ جدید

موسوی تأکید کرد: یکی از دفاترِ شورای حل اختلافِ قوه قضائیه ازجمله نهادهای متقاضی است. البته این فقط یک درخواست است که از سوی این نهاد مطرح شده، اما هنوز هیچ نوع واگذاری رخ نداده است.

البته به این نکته نیز اشاره شده است که «با توجه به شواهد موجود (قوس‌های جناقی) شالودۀ این بنا، خانۀ ابطحی متعلق به دورۀ صفوی است و بخش‌هایی از ینا در دورۀ قاجار به خانه الحاق شده است.»

مستندات پروندۀ خانۀ کهکشانی چنین ادامه داده است: «راه‌پلۀ زیرزمین نیز در این میانه تعبیه شده است. فضاهای جبهه غربی بنا را یک حوضخانه با پوشش طاق گنبدی خفته و دو اتاق با پوشش طاق تخت تشکیل می‌دهد. اتاق‌ها در این جبهه از دو سو یا درهایی به حیاط راه دارند. حیاط در جبهۀ غربی به صورت یک بریدگی مستطیل‌شکل عقب نشسته و ازطریق راهرویی با پوشش طاق و تویزه به راهروی دیگر ورودی اصلی کل ساختمان مربوط می شود.ضلع جنوبی حیاط توسط دیواره‌های آجری مشبک نماسازی شده که این ضلع، دیوارۀ راهروی وروی خانۀ قزوینی‌ها نیز هست. دسترسی خانه به فضای خارج ازطریق ورودی گوشه جنوب شرقی است که متصل به راهروی شکسته و طویلی است که از درِ اصلی در میدان آغاز شده و توسط یک راهروی کوتاه شکسته به حیاط راه پیدا می‌کند.»

خانۀ پدریِ ادارۀ میراث فرهنگی در انتظار صاحبخانۀ جدید

درب اصلی ورودی خانۀ قزوینی‌ها در کوچه امام جمعه واقع است که فعلاً مورد استفاده قرار نمی‌گیرد و ورودی فعلی این خانه در ضلع شمالی و از طرف میدان شهشهان در انتهای بن‌بستی به شکل دالان قرار گرفته که ابتدا و انتهای آن سرپوشیده است. در طول این دالان طویل، دیوار خانۀ کهکشانی قرار دارد که به‌صورت مشبک آجری بازسازی شده و قدمت آن با خانۀ قزوینی‌ها یکی است. خانه کهکشانی دارای دو در وروردی است که یکی در میدان شهشهان و دیگری در انتهای راهرو و ورودی خانه قزوینی‌ها قرار دارد که از طریق همین راهرو دهلیز مانندی به زیرزمین و حیاط خانۀ قزوینی‌ها می‌رسیم که در سه جانب شمالی، شرقی و غربیِ حیاط اندورنی قرار دارد.

بخوان:  «جاذبه‌‌ حسینی» در چاپ پنجم کامل‌تر شد

سیدمهدی موسوی موحد، معاون میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان در گفت‌وگو با ایسنا اگرچه اشاره کرد که خانه قزوینی‌ها هنوز به هیچ نهادی واگذار نشده، اما او تأیید کرد که در این‌خصوص چند درخواست وجود داشته که یکی از آن‌ها دادگستری است.

خانۀ پدریِ ادارۀ میراث فرهنگی در انتظار صاحبخانۀ جدید

موسوی درخصوص برنامۀ زمان‌بندیِ واگذاری خانه قزوینی‌ها نیز چنین گفت: نزدیک به ۴ ماه است که موضوع واگذاری این خانه مطرح شده اما اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان باید با درخواست نهاد متقاضی نیز موافقت کند، اما ما تاکنون موافقت نکرده و به دنبال این هستیم که  نوعی کاربری در شأن مجموعۀ خانۀ قزوینی‌ها تعریف شده و در این بنا مستقر شود.

پروندۀ ثبتی این خانه اشاره می‌کند: «این خانه دارای پلان مربع‌شکل از نوع حیاط مرکزی است که فضاهای مختلف در سه جبهه آن شکل گرفته‌اند. سه‌دری‌ها ایوان‌های به صورت متقارت در پیش‌رو دارند و دو اشکوبه‌اند. طبقه‌های بالا توسط ارسی‌هایی با قوس هلالی به حیاط مشرف می‌شوند. همه فضاها در این جبهه دارای پوشش تخت است و تالار طاقچه و طاقچه بلندهایی با قوس هلالی دارد. دسترسی به اشکوب بالا توسط راه‌پله‌هایی در دو گوشه شمال شرقی و شمال غربی میسر می‌شود. در جبهۀ شرقی بنا یک اتاق پنج‌دری و دو اتاق سه‌دری در طرفین آن واقع شده است. پوشش اتاق‌ها در این ضلع نیز به صورت تخت است.»

خانۀ پدریِ ادارۀ میراث فرهنگی در انتظار صاحبخانۀ جدید

خانۀ ابطحی

او اضافه کرد: بخش‌های دیگر خانه نیز پیش از این، مرکز اسناد، کتابخانه و ادارۀ ثبت آثار و حرایم بوده است و باتوجه به اینکه این مجموعه‌ها در مجموعۀ اداری میدان انقلاب و خیابان ۲۲ بهمن مستقر شدند بنابراین درحال حاضر خالی هستند.

خانۀ پدریِ ادارۀ میراث فرهنگی در انتظار صاحبخانۀ جدید

انتهای پیام


منبع: https://www.isna.ir/news/1403031610429/%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%80-%D9%BE%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%80-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D8%B1-%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%80-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF

درحالی که خانۀ ابطحی به مرکز نوآوری و خلاقیت صنایع دستی وابسته به معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری واگذار شده، اما دو خانۀ قزوینی‌ها و کهکشانی که پیش‌ازاین محل استقرار مرکز اسناد و کتابخانۀ اداره میراث فرهنگی اصفهان و همچنین ادارۀ ثبت آثار و حرایم بوده‌اند، تخلیه شده و به زودی به نهادهای دیگری واگذار می‌شوند و یا از طریق صندوق احیا در اختیار بخش خصوصی قرار خواهند گرفت. در حالی نام یکی از دفاتر شورای حل اختلاف قوۀ قضائیه و شورای اسلامی شهر اصفهان به‌عنوان نهادهای متقاضی برای استقرار در این دو خانه مطرح شده است که خانۀ قزوینی‌ها نخستین پایگاه اداره میراث فرهنگی اصفهان بود.

بخوان:  کشف گوشواره‌های خیره کننده توسط یک جوینده گنج

معاون میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان دربارۀ امکان واگذاری خانۀ قزوینی‌ها به دانشگاه هنر اصفهان نیز اظهار کرد: تعدادی از بناهای تاریخی شهر اصفهان در دهه‌های قبل به این دانشگاه واگذار شد که هنوزهم در کش و قوس‌های مالکیت این بناها هستیم. البته دانشگاه هنر در مورد خانۀ قزوینی‌ها نیز درخواست داشته و یکی از گزینه‌ها است؛ البته تعدد بناهای متعلق به این دانشگاه بسیار زیاد است که باعث تمرکزدایی برای دانشگاه هنر نیز شده است؛ ولی در هرحال یکی از گزینه‌ها دانشگاه هنر است.

براساس آنچه در این پروندۀ ثبتی آمده است، « این خانه حدود ۳۷۰ مترمربع مساحت و به ابعاد طول ۲۴ و عرض ۲۰ و ارتفاع چهار متر و ۵۰ سانتی‌متر و به صورت حیاط مرکزی بناشده که مجموعۀ فضاها حول حیاط مستطیلی خانه چیده شده‌اند. ورودی خانۀ ابطحی در ضلع جنوبی به صورت راهروی طویلی است که با طاق و تویزه پوشیده شده و باتوجه به قرارگیری بنا و فاصلۀ آن تا معبر اصلی، این راهرو تنها رابط هشتی و سردر ورودی خانه است. هشتی به کاربندی ساده‌ای مزین است. تالار مستطیلی ضلع شمالی به تزئینات شیر و شکر مزین بوده که پوشش رنگ، سطوح ان را پوشانده است. سه اتاق به ابعاد سه دری فضاهای ضلع شرقس را تشکیل می‌هند. تنها اتاق ضلع غربی دارای شاه‌نشین یا فرم نیم هشت است.»

در پروندۀ ثبتی خانه قزوینی‌ها چنین آمده است: «در قسمت غربی خانه یک سالن وجود دارد که سقف آن صاف و گیلویی آن مقرنس شیر و شکر است. شاه‌نشین خانه در بالا و دارای یک سقف هلالی شکل مقرنس است. طاقچه بلندها و طاقچه‌ها هم گچبری مقرنس شیر و شکر شده و فاصلۀ طاقچه بلند و طاقچه گچبری مقرنس ریز است. ارسی در جلو دارای شیشه‌های بزرگ سفید است. در جبهۀ جنوبی خانه نیز یک سالن دارای دو شاه‌نشین در عقب و جلو است که تنها ارسی جلوی سالن سه دری با شیشه‌های رنگی (سبز، زرد، سرخ و آبی) سالم و کتیبۀ این ارسی باارزش است. راه ورودی این خانه هم از خانه اول و هم از داخل کوچه است و در حدود ۸۰۰ مترمربع مساحت دارد.»

معاون میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان با اشاره به اینکه خانۀ قزوینی‌ها و خانۀ کهکشانی تخلیه شده و تنها یکی از این مجموعه خانه‌ها به نام خانۀ ابطحی همچنان فعال است، بیان کرد: خانۀ ابطحی در اختیار خانه خلاق صنایع دستی قرار دارد که بخش خصوصی است و در حوزۀ ترویج صنایع‌دستی فعالیت دارد و با معاونت صنایع‌دستی در استان در ارتباط هستند.